Ολλανδία, αρχές δεκαετίας του εβδομήντα. Το ποδόσφαιρο παιζόταν με αυστηρές γραμμές και στατικές θέσεις.
Ο Μίχελς είχε αναλάβει τον Άγιαξ το 1965 και ξεκίνησε να αποδομεί το παλιό σύστημα. Η προπόνηση μετατράπηκε σε ένα εξαντλητικό τεστ φυσικής κατάστασης και τακτικής ευφυΐας. Ο τεχνικός επέβαλε ένα πρόγραμμα ασκήσεων που θύμιζε στρατιωτική προετοιμασία. Οι διπλές προπονήσεις στο δάσος του Άμστερνταμ συνοδεύονταν από ατελείωτες ώρες θεωρίας.
Οι παίκτες έπρεπε να τρέχουν περισσότερο, να σκέφτονται γρηγορότερα και να ανταλλάσσουν ρόλους. Ένας κεντρικός αμυντικός μπορούσε να βρεθεί στην αντίπαλη περιοχή. Ένας επιθετικός όφειλε να μαρκάρει μέχρι τη δική του μικρή περιοχή. Το «Totaalvoetbal» απαιτούσε άτομα ικανά να ερμηνεύσουν το παιχνίδι στο σύνολό του.
Το οφσάιντ ξεπέρασε τα όρια του απλού κανόνα και μεταμορφώθηκε σε επιθετικό όπλο. Η αμυντική γραμμή ανέβαινε μαζικά αφήνοντας τους αντίπαλους επιθετικούς εκτεθειμένους. Όταν ανακτούσαν την κατοχή, το γήπεδο μεγάλωνε ξανά με αστραπιαίες μεταβιβάσεις και διαρκή κίνηση χωρίς την μπάλα. Η ταχύτητα εκτέλεσης διέλυε την αντίπαλη συνοχή.
Ο ενορχηστρωτής και η μεταβατική φάση
Στο κέντρο αυτού του ανεμοστρόβιλου βρισκόταν ο Γιόχαν Κρόιφ.
Λεπτός, ταχύτατος και προικισμένος με ασύλληπτη τεχνική λειτουργούσε ως ο μεταφραστής του συστήματος εντός γηπέδου. Έδειχνε με τα χέρια του πού έπρεπε να κινηθούν οι συμπαίκτες του ακόμα και την ώρα που ντρίμπλαρε δύο αντιπάλους.
Η καθημερινότητα στο στάδιο De Meer διαμορφώθηκε γύρω από την απόλυτη αφοσίωση σε αυτή τη ροή. Οι νίκες διαδέχονταν η μία την άλλη και η αυτοπεποίθηση των παικτών άγγιζε την αλαζονεία. Πίστευαν ακράδαντα πως κανένας αντίπαλος δεν μπορούσε να αντέξει την ταχύτητα της σκέψης τους.
Η αποχώρηση του Μίχελς για την Μπαρτσελόνα το καλοκαίρι του 1971 φάνηκε αρχικά ικανή να σταματήσει την ορμή της ομάδας. Η διοίκηση προσέλαβε τον Στέφαν Κόβατς, έναν προπονητή από τη Ρουμανία με εντελώς διαφορετική προσέγγιση. Ο Κόβατς χαλάρωσε την πειθαρχία του προκατόχου του και άφησε τους παίκτες να εκφραστούν με μεγαλύτερη ελευθερία.
Το αποτέλεσμα υπήρξε καταιγιστικό. Ο Άγιαξ ξεπέρασε γρήγορα την απώλεια, απελευθερώθηκε και έπαιξε το πιο θεαματικό ποδόσφαιρο της ιστορίας του. Ο σύλλογος στέφθηκε πρωταθλητής Ολλανδίας, κατέκτησε το Κύπελλο και έφτασε ξανά στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών.
Οι αναμετρήσεις με την Άρσεναλ και την Μπενφίκα απέδειξαν πως η αγγλική δύναμη και η πορτογαλική τεχνική υστερούσαν απέναντι στην ολλανδική γεωμετρία.
Το απόλυτο αριστούργημα
Στις 31 Μαΐου 1972 το Ρότερνταμ φιλοξένησε τη σύγκρουση δύο εκ διαμέτρου αντίθετων σχολών. Το σκληρό αμυντικό σχήμα της Ίντερ απέναντι στην ολοκληρωτική επίθεση του Άγιαξ. Οι Ιταλοί παρατάχθηκαν για να καταστρέψουν το παιχνίδι των αντιπάλων τους και να χτυπήσουν στην αντεπίθεση.
Οι Ολλανδοί απάντησαν με μια εμφάνιση που θεωρείται η κορυφαία της ιστορίας τους. Ο Κρόιφ εκμεταλλεύτηκε ένα λάθος του Ιβάνο Μπορντόν στο 47ο λεπτό και άνοιξε το σκορ. Στο 78ο λεπτό ο ίδιος παίκτης επισφράγισε τον θρίαμβο με κεφαλιά έπειτα από σέντρα του Πιτ Κάιζερ.
Το 2-0 έμοιαζε φτωχό για να περιγράψει την απόλυτη ανωτερότητα των νικητών. Οι Μιλανέζοι περπατούσαν χαμένοι σε έναν λαβύρινθο από πάσες και εναλλαγές θέσεων.
Αυτή η ενδεκάδα διέθετε μια σπάνια ισορροπία. Ο Χάιντς Στούι υπερασπιζόταν την εστία. Οι Μπάρι Χουλσόφ και Χορστ Μπλάκενμπουργκ έλεγχαν το κέντρο της άμυνας προωθώντας συνεχώς την μπάλα μπροστά. Οι Βιμ Σουρμπίρ και Ρουντ Κρολ όργωναν τις πλευρές προσφέροντας διαρκή στηρίγματα. Στη μεσαία γραμμή ο Γιόχαν Νέσκενς κατέθετε ανεξάντλητη ενέργεια, ενώ ο Άρι Χάαν και ο Τζέρι Μιούρεν εξασφάλιζαν την ομαλή κυκλοφορία. Στην επίθεση οι Τζόνι Ρεπ, Κρόιφ και Κάιζερ άλλαζαν πτέρυγες με τρόπο που ζάλιζε τους προσωπικούς φρουρούς τους.
Το σύνολο λειτουργούσε σαν ένας καλοκουρδισμένος μηχανισμός ικανός να διαλύσει οποιαδήποτε αμυντική διάταξη.
Η κορυφή και η απότομη προσγείωση
Το νικηφόρο σερί συνεχίστηκε την επόμενη χρονιά. Το 1973 ο Άγιαξ έφτασε στον τρίτο συνεχόμενο ευρωπαϊκό τελικό. Στο Βελιγράδι τον περίμενε η Γιουβέντους. Η αναμέτρηση κρίθηκε νωρίς με μια ψηλοκρεμαστή κεφαλιά του Τζόνι Ρεπ μόλις στο 4ο λεπτό.
Το υπόλοιπο του αγώνα έδειξε μια διαφορετική όψη των πρωταθλητών. Οι Ολλανδοί προσάρμοσαν τη στρατηγική τους και έλεγξαν τον ρυθμό με ωριμότητα αφήνοντας τον χρόνο να κυλήσει υπέρ τους.
Η νίκη με 1-0 εξασφάλισε την παρουσία του Άγιαξ στο κλειστό κλαμπ των ομάδων που πέτυχαν τρεις διαδοχικές ευρωπαϊκές κατακτήσεις.
Κάθε υπερδύναμη κρύβει όμως μέσα της και φθορά
Η απόλυτη δημοκρατία στα αποδυτήρια του συλλόγου στράφηκε εναντίον της συνοχής. Το καλοκαίρι του 1973 οι παίκτες κλήθηκαν να ψηφίσουν τον αρχηγό για τη νέα σεζόν. Ο Κρόιφ περίμενε την επιβεβαίωση της ηγεσίας του. Η κάλπη όμως ανέδειξε νικητή τον Πιτ Κάιζερ.
Το πλήγμα στον εγωισμό του καλύτερου παίκτη του κόσμου αποδείχθηκε συντριπτικό. Ένιωσε προδομένος από τους ίδιους τους συμπαίκτες του με τους οποίους είχε κατακτήσει τα πάντα.
Λίγες εβδομάδες μετά την ψηφοφορία οι διαπραγματεύσεις με την Μπαρτσελόνα ολοκληρώθηκαν. Ο Κρόιφ μάζεψε τα πράγματά του και άφησε πίσω του το Άμστερνταμ. Η μεταγραφή του έσπασε τα ρεκόρ της εποχής και παράλληλα αποδυνάμωσε την ομάδα σε ανεπανόρθωτο βαθμό.
Χωρίς τον οργανωτή του στο χορτάρι το σύστημα έχασε τη ρευστότητά του.
Ο Άγιαξ προσπάθησε να διατηρήσει την ταυτότητά του, αλλά ο συνεκτικός κρίκος είχε σπάσει. Ο κύκλος της πιο επιδραστικής παρέας του εικοστού αιώνα έκλεισε απότομα.
